διαπυροΝ

Θανάσης Μακρής – Είναι το σπάσιμο μιας βιτρίνας βία;

In Uncategorized on Οκτώβριος 11, 2010 at 2:53 μμ

Θανάσης Μακρής

 

 

Είναι το σπάσιμο μιας βιτρίνας βία;

Στο Εργαστήρι Μη Βίας, στην ερώτηση αν είναι βία το σπάσιμο μιας βιτρίνας, διχάζονται οι απόψεις. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν είναι βία, είναι βλακεία. Συχνά σε αυτήν την ερώτηση εκδηλώνεται η «ακραία» μη βίαιη τοποθέτηση μου.

Υποστηρίζω ότι ακόμα και το να ρίξεις έναν κάδο κάτω ή να του βάλεις φωτιά είναι βία.

Ας δούμε γιατί: Όταν εκδηλώνουμε πάνω σε αντικείμενα τη βία μας ακόμα και σε συμβολικό επίπεδο, αυτό γίνεται για μια σειρά από λόγους. Κυρίως επιδιώκουμε να εκφοβίσουμε τον αντίπαλο. Να επιδείξουμε τη δύναμή μας. Να πλήξουμε την «ιδιοκτησία» του αντιπάλου –τον αντίπαλο, στην ουσία– και των «συνοδοιπορούντων», κατά την αυθαίρετη απόφασή μας Τον έχουμε δικάσει, καταδικάσει ερήμην και αποφασίζουμε να τον τιμωρήσουμε. Αρχικά σε «χρηματικό» πρόστιμο και, στη συνέχεια, μπορεί να του επιβάλουμε ακόμα και τη θανατική καταδίκη, επειδή απλώς δεν νιώθουμε να υποστηρίζει θερμά τις ιδέες μας ή ακόμα και τις αυθαιρεσίες μας.

Επιθυμούμε να προκαλέσουμε τον άλλον σε αντιπαράθεση ή να τον ταπεινώσουμε. Αυτό δημιουργεί κλίμα βίας, και ας απευθύνεται σε άψυχα αντικείμενα. Το κλίμα αυτό διαπαιδαγωγεί στη χρήση της βίας και εύκολα κλιμακώνεται σε «πραγματική» αδιαμφισβήτητη βία απέναντι ακόμα και σε ανθρώπους.

Λοιπόν, πόσο μακριά είναι το σπάσιμο μιας βιτρίνας από τη ρίψη μιας εμπρηστικής βόμβας; Πόσο σίγουροι είμαστε κάθε φορά ότι δεν θα πληγώσουμε κάποιον; Ή μήπως είμαστε διατεθειμένοι να το ρισκάρουμε;

Ή ακόμα, σε τελική ανάλυση, δεν μας ενδιαφέρει εάν έχουμε ανθρώπινα θύματα; Έχει σημασία αν οι άνθρωποι που πληγώνονται είναι από τη «δική μας πλευρά» ή από την πλευρά του «αντιπάλου» ή ακόμα και «ουδέτεροι»;

***

Η βία επιχειρεί να επιβάλει το δίκαιο του ισχυρότερου (ή του ευφυέστερου ή ακόμα και του πιο τυχερού στη συμπλοκή) αυτού που θα υπερισχύσει της διαμάχης. Η μη βία επιχειρεί να γίνει κατανοητό το δίκαιο και αυτό να γίνει σεβαστό. Η μη βία δεν αναγνωρίζει εχθρό. Αναγνωρίζει ότι και οι δύο πλευρές έχουν μέρος του δικαίου και ότι και οι δύο πλευρές νιώθουν συχνά το απόλυτο δίκαιο με το μέρος τους. Προσπαθεί να λύσει τις διαφορές χωρίς τη χρήση βίας και ειδικά χωρίς την απειλή χρήσης βίας και δύναμης. Συχνά νομιμοποιείται στη συνείδηση των ανθρώπων η βία ως μέσο άμυνας. Ξεκινώντας από αυτήν την νομιμοποίηση, προσπαθούμε να επεκτείνουμε τα «δικαιώματα» χρήσης βίας ονομάζοντας άμυνα ακόμα και την επίθεση (…άλλωστε η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση, θα σας πω).

Οι στρατοί εξοπλίζονται στο όνομα της άμυνας. Οι πολίτες στρατεύονται και «εκπαιδεύονται» στην ιεραρχία, στην υπακοή, στη βία στο όνομα της άμυνας. Οι υπηρεσίες αντικατασκοπίας και πληροφοριών παρακολουθούν και στήνουν «υποθέσεις» στο όνομα της άμυνας. Η αστυνομία σπάει διαδηλώσεις με χημικά και ρόπαλα στο όνομα της άμυνας. Διαδηλωτές σπάνε βιτρίνες, πετάνε μολότοφ στο όνομα της άμυνας. Συχνά η άμυνα προκαλεί την άμυνα της «άλλης» πλευράς, και έτσι κλιμακώνεται η βία ή η δικαιολόγηση της βίας και πέρα από τα όρια της άμυνας.

Ενώ είναι κατανοητή αυτή η ηθική νομιμότητα για χρήση της αναγκαίας για την άμυνα βίας, δεν είναι δεδομένο ότι είναι και η αποτελεσματικότερη. Η χρήση βίας ή η απόπειρα χρήσης της σε άμυνα αυξάνει την αρχική βία του επιτιθεμένου, καθώς αυξάνεται η απειλή που νιώθει και κλιμακώνει τη βία. Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί η βία ή η απόπειρα ή η απειλή χρήσης της να αποτρέψει επίθεση ή να αντιμετωπίσει μια επίθεση, όμως αυτό δεν την κάνει δεδομένα αποτελεσματική ή αποτελεσματικότερη από τη μη βίαιη αντιμετώπιση.

***

Θα τελειώσω αυτό το σύντομο σημείωμα με δύο προσωπικά βιώματα που ενδυνάμωσαν την πεποίθησή μου για τη μη βία.

Ως φοιτητής στην Αθήνα, για κάποιο διάστημα έμενα στα Εξάρχεια στη Χαριλάου Τρικούπη, πάνω από την Καλλιδρομίου. Κάποιο βράδυ ενώ ήμουν στην πλατεία Εξαρχείων έγινε κάποιο επεισόδιο, με αποτέλεσμα να εκκενώσουν την πλατεία τα ΜΑΤ. Βγήκα στη Χαριλάου Τρικούπη, για να πάω προς το σπίτι μου. Υπήρχε μεγάλη αναστάτωση. Ο κόσμος έτρεχε προς κάθε κατεύθυνση, κυρίως με κέντρο ένα σημείο κάπου μπροστά μου, που με πλησίαζε. Είδα μια ομάδα με πολιτικά, οπλισμένη με λοστούς, αλυσίδες και κάποιος τουλάχιστον, με πιστόλι στο χέρι, να έρχεται καταπάνω μου, χτυπώντας όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Εκείνη τη στιγμή, με βαθιά πεποίθηση ότι από τη στιγμή που δεν απειλώ κανέναν, δεν κάνω κακό σε κανέναν, δεν μπορούν να με αγγίξουν και να μου κάνουν κακό, προχώρησα σαν να μην συμβαίνει τίποτα κατά πάνω τους και, ενώ αρχικά έκαναν κινήσεις να μου επιτεθούν, δεν αντέδρασα, ούτε όταν ένας λοστός έφτασε μερικά εκατοστά από το κεφάλι μου. Άνοιξαν δρόμο να περάσω και κατέβασαν τα «όπλα» τους, και με κοίταζαν που τους πέρασα αψηφώντας τους. Πριν προλάβω να αμφισβητήσω αυτό που μόλις έζησα, διάφοροι άνθρωποι με πλησίασαν ζητώντας με να τους οδηγήσω σπίτι τους με ασφάλεια.

Το δεύτερο επεισόδιο έγινε την επόμενη των φοιτητικών εκλογών, όπου τα μέλη της Πανσπουδαστικής, για να δείξουν τη δύναμή τους, έκαναν παρέλαση στη Νομική και χτυπούσαν ένα μέλος των αριστερών συσπειρώσεων του Οικονομικού, στις οποίες συμμετείχα ως φοιτητής. Αποφασίστηκε, αποφάσισα, δεν θυμάμαι, να πάω να τον πάρω από τα χέρια τους, καθώς είχα καλές σχέσεις με όλους τους πολιτικούς χώρους. Καθώς τον πήρα και απομακρυνόμασταν, τους είπα ότι θα τα πούμε αργότερα (εννοούσα πολιτικά). Αμέσως όρμηξαν καμιά δεκαπενταριά πάνω μου, με στρίμωξαν σε μια γωνία και άρχισαν να χτυπάνε. Παρότι είχαν μένος και χτυπούσαν με πάθος, έμεινα ανέγγιχτος. Δεν με άγγιξε καμία μπουνιά, σφαλιάρα, κλοτσιά που ρίχνανε. Λες και υπήρχε μια αόρατη ασπίδα. Οι σύντροφοί μου που επιχείρησαν να με απεγκλωβίσουν, ανάμεσά τους και ο μεγαλύτερος αδελφός μου, ο Παναγιώτης, γευτήκαν τις μπουνιές και κλοτσιές. Άνοιξα με τα χέρια μου δρόμο και απεγκλωβίστηκα αυτόματα.

Λοιπόν, αυτά τα δύο γεγονότα, που μοιάζουν ολίγον μεταφυσικά, μου ενδυνάμωσαν την πίστη μου στη δύναμη της μη βίας. Ξέρω ότι λογικά είναι ελάχιστες οι πιθανότητες να με προστατεύει αυτή η δύναμη της μη βίας από μελλοντικές επιθέσεις βίας, όμως και στρατηγικά και τακτικά αλλά και ηθικά η μη βία έχει για μένα προτερήματα που δεν τα έχουμε διερευνήσει τόσο, ώστε να της έχουμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.

Η μη βία προϋποθέτει εμπιστοσύνη, αλληλεγγύη και αγάπη. Θα πρέπει να διερευνήσουμε και να αναπτύξουμε την «τεχνολογία»/τεχνογνωσία της μη βίαιης αντίστασης και διεκδίκησης, καθώς και το πώς απαντάμε στη βία. Τα εργαστήρια που ανέφερα εισαγωγικά ακριβώς αυτό επιθυμούν να κάνουν.

Θανάσης Μακρής – Ιούλιος 2010

Θανάσης Μακρής (Γιοχάνεσμπουργκ της Νοτίου Αφρικής, 1966). Σπούδασε οικονομικά και είναι εικαστικός καλλιτέχνης και μηχανικός εκπαιδευτικών επιτραπέζιων και ομαδικών παιχνιδιών. Είναι αντιρρησίας συνείδησης και μέλος του Συνδέσμου των Αντιρρησιών Συνείδησης. Για την άρνηση στράτευσης, φυλακίστηκε για 20 μήνες στα χρόνια 1988-1989. Εκλέχτηκε μέλος του ΚΣ της ΕΦΕΕ, ως αρνητής στράτευσης, το 1988. Συμμετέχει, σχεδιάζει και συντονίζει εργαστήρια για θέματα οικολογίας, κοινωνικής αλληλεγγύης, ειρήνης, μη βίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συμμετέχει στην Εθελοντική Εργασία Θεσσαλονίκης και είναι ενεργό μέλος των Οικολόγων Πράσινων.

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: